Serbest Meslekte Geçici Vergi ve Stopaj: “İki Kere mi Ödüyorum?” Değil, İşte Doğrusu
Serbest meslek erbabıyla ilk görüşmemde en sık karşılaştığım kafa karışıklığı şu: “geçici vergi, stopaj, yıllık gelir vergisi… ben aynı kazanç için üç kere mi vergi ödüyorum?” Cevap net — hayır. Bunlar aynı verginin farklı zamanlarda ödenen taksitleridir. Mekanizmayı doğru kurunca yıl sonu sürprizi olmaz; hatta çoğu mükellef iade pozisyonuna geçer.
Geçici vergi: düz %15, ek yük değil
Yıllık gelir vergisi artan oranlı bir tarifeyle hesaplanır — kazanç büyüdükçe oran yükselir. Geçici vergi ise farklı çalışır: kazancınızın tamamına, tarifenin ilk diliminin oranı (2026’da %15) uygulanır. Düz ve tek oran.
Mantığı basit: geçici vergi bir avanstır. Devlet yıl bitmeden verginizin bir kısmını peşin alır, ama fazla almamak için en düşük oranı kullanır. Gerçek, artan oranlı hesap yıl sonunda yapılır. Yani geçici vergi ayrı bir yük değil, yıl sonu vergisinin peşin ödenen parçasıdır.
Üçer aylık ritim
Geçici vergi üçer aylık dönemler halinde beyan edilir; her dönem o tarihe kadarki kümülatif kazanç üzerinden hesaplanır, önceki dönemde ödenen düşülür. Böylece yıl içinde dört kez küçük bir “mini-beyan” verirsiniz ve yükünüz takvime yayılır — yıl sonunda tek seferde büyük bir vergiyle karşılaşmazsınız.
Bir çeyrekte gelir yüksek çıkarsa, sonraki dönemde kümülatif hesap bunu otomatik dengeler; her dönem sıfırdan başlamaz. Zarar ettiğiniz dönemde ise matrah oluşmaz, geçici vergi doğmaz.
Stopaj kaybolmaz — en pahalı yanılgı bu
Bir kuruma fatura kestiğinizde, ödemeyi yapan taraf %20 stopaj keser. Sahada gördüğüm en pahalı hata, mükellefin bu %20’yi “kesildi, gitti” diye maliyet sayması. Değil. O para vergi dairesinde sizin adınıza, peşin ödenmiş gelir verginiz olarak duruyor.
Yıl sonu beyannamesinde hem ödediğiniz geçici vergi hem kesilen stopaj, hesaplanan gelir vergisinden düşülür. Çoğu stopajlı serbest meslek mükellefinde bu ikisinin toplamı yıllık vergiyi aşar — ve aradaki fark size iade edilir.
Tek şart: stopajları doğru belgelemek. Tevkifat dökümlerini (kesinti yapan kurumdan alınan bilgi) ay ay biriktirmek gerekir; yıl sonunda toparlamaya kalkmak, mahsubu kaçırmanın bir numaralı sebebidir.
Sık yapılan üç hata
- Geçici vergiyi tarifeyle hesaplamak. Geçici vergi düz %15’tir; artan oranlı tarife yıl sonuna aittir. Dönem beyanında tarife uygulamak fazla vergi ödetir.
- Stopajı mahsup etmeyi unutmak. Kesilen %20 beyannameye işlenmezse peşin ödediğiniz vergiyi geri alamazsınız.
- Gideri belgesiz bırakmak. Net kazanç = hasılat − belgeli mesleki gider. Belgesiz gider matrahı düşürmez, verginizi olduğundan yüksek hesaplatır.
Bir not: müşteriniz gerçek kişiyse
Stopaj yalnızca kurum/işletme ödemelerinde kesilir. Nihai müşterileriniz gerçek kişiyse tevkifat satırı sıfır olur; bu durumda geçici vergi tek peşin ödeme kalemidir ve yıl sonunda iade değil, genellikle ödenecek vergi çıkar. Nakit planlamanızı buna göre yapmak gerekir.
Değişen tek şeyin çoğu zaman “aynı sayıları doğru kanala yazmak” olduğunu söyleyebilirim. Serbest meslek beyan ve mahsup sürecinizi birlikte kurgulamak isterseniz Beyanname & Vergi hizmetine bakabilir, buradan bana ulaşabilirsiniz.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; oran ve eşikler değişebilir. Mükellefe özel durumlar için lütfen benimle iletişime geçin.